Centar za podršku studentima sa invaliditetom Univerziteta u Istočnom Sarajevu zajedno sa centrima za podršku studentima (sa invaliditetom) Univerziteta u Banjoj Luci, Sveučilišta u Mostaru, Univerziteta u Sarajevu, Univerziteta u Beogradu, Univerziteta u Novom Sadu i Koordinacijom pravobranitelja za osobe sa invaliditetom za podršku u visokom obrazovanju Republike Hrvatske, organizovao je Međunarodni naučni skup pod nazivom „Obrazovanje pristupačno svima”, 22. 5. 2026. godine, na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, uz mogućnost praćenja i učešća u hibridnom formatu, odnosno putem Zum aplikacije.
Nakon otvaranja skupa i pozdravnih riječi prof. dr Jelene Krunić, prorektora za naučno-istraživački i umjetnički rad Univerziteta u Istočnom Sarajevu, prof. dr Vladana Bartule, dekana Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Katarine Gobert, OSCE, i prof. dr Biljane Sladoje Bošnjak, koordinatora Centra za podršku studentima sa invaliditetom Univerziteta u Istočnom Sarajevu, uslijedila su plenarna izlaganja. Prof. dr Dimitrije Ćeranić sa Pravnog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu izlagao je rad na temu Pravo na obrazovanje; prof. dr Dalibor P. Drljača, član Savjetodavnog odbora EU Training Lab, predstavio je rad Mogućnosti finansiranja projekata od strane EU za podršku osobama sa invaliditetom, a dr. sc Jelena Ivelić, Sveučilište Sjever (Hrvatska) rad Individualizirana razumna prilagodba – što studenti s invaliditetom imaju pravo tražiti?
Plenarna izlaganja su bila podjeljena na tri panela: PANEL 1 Univerzitet za sve – pristupačnost visokog obrazovanja studentima s invaliditetom, na kome su učestvovali: prof. dr Draženko Jorgić, Univerzitet u Banjoj Luci; Stefan Savić, Univerzitet u Novom Sadu; doc. dr Anida Manko, Univerzitet u Sarajevu; Monika Zovko, Sveučilište u Mostaru i Saša Grbić, Univerzitet u Banjoj Luci. Moderator panela bila je prof. dr Lejla Kafedžić sa Univerziteta u Sarajevu.
Na drugom panelu, Osiguravanje kontinuiteta podrške – od prijemnog ispita do diplome, učestvovali su: Binasa Goralija, MyRight – Empowers people with disabilities; Sevdija Kujović, Udruženje Život sa Daun sindromom Federacije Bosne i Hercegovine; prof. dr Sanja Partalo, Univerzitet u Banjoj Luci; Ljupka Mihajlovska, Univerzitet u Beogradu i prof. dr Sandra Bjelan, Univerzitet u Sarajevu. Modertaor panela bila je Bojana Trbić sa Univerziteta u Banjoj Luci.
Na trećem panelu, Kvalitet života studenata s invaliditetom – postojeće barijere i mehanizmi podrške, učestvovali su: prof. dr Lejla Kafedžić, Univerzitet u Sarajevu, Milica Ijačić, Narodna skupština Republike Srpske, doc. dr Maja Nižić, Sveučilište u Mostaru; Nadina Imamović, UNDP, i Ivana Sučić Šantek, Sveučilište u Zadru. Moderator panela bio je prof. dr Draženko Jorgić, sa Univerziteta u Banjoj Luci.
Na Skupu su još učestvovali predstavnici Univerziteta u Tuzli: dekan Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju prof. dr Edina Kuduzović i sekretar Fakulteta Admir Selesković, dr. sc Silva Capurso, direktor Centra za pružanje usluga u zajednici Dubrovnik, Danilo Leković i Anđela Miličić sa Univerziteta Crne Gore, Amina Dumanjić i Amina Ribić sa Univerziteta u Sarajevu, prof. dr Elvira Nikšić, prodekan Pedagoškog fakulteta u Sarajevu, Naida Ajanović Fazlagić sa Univerziteta u Sarajevu, prof. dr Sara Rota sa Sveučilišta Jurija Dobrile u Puli, Lidija Pongrac, Kancelarija pravobranitelja za osobe sa invaliditetom Republike Hrvatske, profesori Katedre za pedagogiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu: prof. dr Zlatko Pavlović, prof. dr Daliborka Škipina, doc. dr Sonja Kaurin, msr Goca Jakšić i Milica Lazović, prof. dr Ranka Perućica sa Medicinskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu i prof. dr Irena Stanić sa Katedre za psihologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu, kao i veliki broj studenata sa katedri za pedagogiju i psihologiju Univerziteta u Istočnom Sarajevu, i sa Pedagoškog fakulteta Univerziteta u Sarajevu.
ZAKLjUČCI:
Trenutno stanje i izazovi
- Sistemski disbalans i improvizacija: Nedostaju stabilni institucionalni mehanizmi podrške studentima sa invaliditetom.
- Problem vidljivosti i predrasuda: Izražene su barijere, distanciranost, nedostatak statističkih podataka.
- Ljudski resursi kao ključna karika: I dalje su upitne kompetencije nastavnog osoblja, podrška asistenata i spremnost studenata da budu podrška.
- Nedostatak asistivne tehnologije i digitalne literature: Primjetan je nedostatak asistivne tehnologije i digitalizovane literature, te postoji potreba za sistemskim mapiranjem i digitalizacijom nastavnih materijala i osiguranjem asistivne tehnologije.
OPERATIVNE PREPORUKE (Po nivoima djelovanja)
Programski i institucionalni nivo
- Kreiranje standarda dobre prakse: Formirati jasne i obavezne protokole na nivou univerziteta kako bi se eliminisala improvizacija u postupanju prema studentima sa invaliditetom. Uvesti i poboljšati postojeće aktivnosti koje su od značaja za razvijanje različitih sposobnosti, mogućnosti i interesovanja studenata, poput radionica i slično.
- Donošenje odluka uz učešće studenata sa invaliditetom: Striktno primijeniti princip participativnosti – nijedna odluka, zakon ili pravilnik koji se tiču studenata sa invaliditetom ne smiju se donijeti bez njihovog direktnog glasa i konsultacija.
- Vertikalno uvezivanje: Umrežiti sve nivoe obrazovanja, te osigurati sinergiju između menadžmenta fakulteta, studenata i porodice (kao podrške osamostaljivanju).
- Stabilno finansiranje: Formirati kombinovane fondove namijenjene isključivo za podršku studentima i nabavku potrebne opreme za osiguranje pristupačnosti.
Razvoj ljudskih resursa i nastavnog osoblja
- Obavezne didaktičko-metodičke obuke za nastavno i nenastavno osoblje: Uvesti kontinuiranu obuku za nastavno i administrativno osoblje o primjeni zakonskih okvira, razvijanju inkluzivne kulture, politike i prakse, te svih vrsta podrške.
- Senzibilizacija kroz praksu: Osigurati vannastavne susrete nastavnog osoblja i studenata radi sticanja povjerenja studenata u institucije i razvijanje osjećaja pripadnosti institucijama od strane studenata.
Tehnička, digitalna i informaciona podrška
- Regionalna platforma „Obrazovanje pristupačno svima“: Osnovati platformu Mreže centara za mjesečni unos i analizu pristupačnih materijala, koja će studentima olakšati izbor i praćenje studijskih programa, te biti podrška nastavnom osoblju u podučavanju.
- Institucionalni repozitoriji: Kreirati digitalne baze materijala koje štite autorska prava, ali omogućavaju efikasnu razmjenu i integraciju alata za sintezu teksta u govor unutar Mreže centara.
- Mapiranje i opremanje: Sprovesti mapiranje organizacionih jedinica u pogledu pristupačnosti, posjedovanja asistivne tehnologije i investiranja u univerzalni dizajn.
Promocija i inkluzivna kultura
- Kampanje za podizanje svijesti: Povećati aktivnosti unutar akademske zajednice radi kreiranja inkluzivne kulture.
- Aktiviranje vršnjačke podrške: Podsticati vršnjačku podršku kao prirodan element studentskog života, gdje studenti sa invaliditetom učestvuju ravnopravno, bez izdvajanja i sa jasnim osjećajem pripadanja ili Mentoring programi.
Orijentacija ka tržištu rada: Sve programe podrške i obrazovanja usmjeriti ka razvoju zapošljavanja studenata nakon završetka studija.
